تنبلی تخمدان (PCOS) چیست؟ علائم، علت و روش‌های تشخیص

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) که با نام تنبلی تخمدان نیز شناخته می‌شود. یک بیماری شایع است که بر هورمون‌ها تاثیر می‌گذارد، باعث قاعدگی نامنظم می‌شود، رشد موهای زائد را افزایش می‌دهد، باعث ایجاد آکنه می‌شود و یکی از علل شایع ناباروری شناخته می‌شود. درمان تنبلی تخمدان به تمایل یا عدم تمایل فرد به بارداری بستگی دارد. افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک ممکن است در معرض خطر بیشتری برای برخی از بیماری‌ها مانند دیابت یا فشار خون باشند. در این مقاله قصد داریم هرآنچه لازم است درمورد تنبلی تخمدان بدانید را در اختیار شما قرار دهیم. تا پایان با ما همراه باشید.

سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان چیست؟

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS یا تنبلی تخمدان) یک عدم تعادل هورمونی است که توسط تخمدان‌ها (ارگانی که تخمک آزاد می‌کند) ایجاد می‌شود و هورمون‌های مردانه اضافی ایجاد می‌کند. اگر به تنبلی تخمدان مبتلا باشید، تخمدان‌های شما سطوح بالایی از هورمون‌هایی به نام آندروژن تولید می‌کنند. این باعث می‌شود که هورمون‌های تولیدمثل شما نامتعادل شوند. در نتیجه، افراد مبتلا به PCOS اغلب سیکل‌های قاعدگی نامنظم، دوره‌های از دست رفته و تخمک گذاری غیرقابل پیشبینی دارند. در این صورت ممکن است بر روی تخمدان‌ها کیست‌های کوچک (کیسه‌های پر از مایع) به دلیل عدم تخمک گذاری ایجاد شوند. با این حال، علی‌رغم نام پلی کیستیک، در هنگام ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک حتما نباید در تخمدان‌های خود کیست داشته باشید. برای کسب اطلاعات در مورد درمان ناباروری به روش IVF این مقاله را بخوانید.

چه کسانی به تنبلی تخمدان مبتلا می شوند؟

تنبلی تخمدان (PCOS) می‌تواند در هر زنی ایجاد شود، اما برخی عوامل و شرایط احتمال ابتلا به آن را بیشتر می‌کنند. این عوامل به سبک زندگی، ژنتیک و وضعیت هورمونی بدن مربوط هستند.

•  افرادی که سبک زندگی کم‌تحرک دارند (ورزش کم یا نشستن طولانی)
•  افرادی که اضافه وزن یا چاقی دارند
•  افرادی که سابقه خانوادگی تنبلی تخمدان دارند (مادر، خواهر یا خاله)
•  زنان در سنین باروری (به‌خصوص ۲۰ تا ۳۵ سال)
•  افرادی که دچار مقاومت به انسولین یا قند خون بالا هستند
•  زنانی که سیکل‌های قاعدگی نامنظم دارند

همان طور که گفتیم تنبلی تخمدان یکی از شایع ترین علل ناباروری است. PCOS همچنین می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های دیگر را افزایش دهد. دکتر مینودخت باورساد کریمی متخصص زنان و زایمان می‌تواند تنبلی تخمدان را بر اساس علائم شما و درصورتی که تمایل به بچه دار شدن داشته باشید، درمان کند. برای مشاوره با خانم دکتر کریمی و یا تعیین وقت قبلی با شماره 09129344496 تماس بگیرید.

علت اصلی تنبلی تخمدان چیست؟

علت دقیق سندرم تخمدان پلی کیستیک ناشناخته است. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ژنتیک در ابتلا به PCOS نقش دارد. چندین عامل دیگر از جمله موارد زیر نیز در ایجاد تنبلی تخمدان نقش دارند:

• سطوح بالای هورمون‌های مردانه به نام آندروژن: سطح بالای آندروژن از تخمک گذاری که باعث سیکل‌های منظم قاعدگی می‌شوند، جلوگیری می‌کند. تخمک گذاری نامنظم همچنین می‌تواند باعث ایجاد کیسه‌های کوچک پر از مایع (کیست) در تخمدان‌ها شود. آندروژن بالا همچنین باعث آکنه و رشد موهای زائد در زنان می‌شود.
• مقاومت به انسولین: افزایش سطح انسولین باعث می‌شود که تخمدان‌ها هورمون مردانه (آندروژن) بسازند و آزاد کنند. افزایش هورمون مردانه، به نوبه خود تخمک گذاری را سرکوب می‌کند و به سایر علائم PCOS کمک می‌کند. انسولین نحوه پردازش گلوکز (قند) و استفاده از آن را برای انرژی کنترل می‌کند. مقاومت به انسولین به این معنی است که بدن شما انسولین را به درستی پردازش نمی‌کند و منجر به ایجاد سطوح بالای گلوکز در خون می‌شود. همه افراد مقاومت به انسولین قند خون یا دیابت ندارند، اما مقاومت به انسولین می‌تواند منجر به دیابت شود. اضافه وزن یا چاقی نیز می‌تواند به مقاومت به انسولین کمک کند. افزایش سطح انسولین، حتی اگر گلوکز خون شما نرمال باشد، می‌تواند نشان دهنده مقاومت به انسولین باشد.
• التهاب با درجه پایین: افراد مبتلا به تنبلی تخمدان تمایل به التهاب مزمن با درجه پایین دارند. متخصصان زنان می‌توانند آزمایش‌های خونی را انجام دهند که سطح پروتئین واکنش‌گر C (CRP) و گلبول‌های سفید را اندازه‌گیری کند که می‌تواند سطح التهاب در بدن شما را نشان دهد.

آیا تنبلی تخمدان باعث ناباروری می‌شود؟

تنبلی تخمدان (PCOS) می‌تواند باعث کاهش شانس بارداری شود، چون در این بیماری تخمک‌گذاری به‌طور منظم انجام نمی‌شود یا گاهی اصلاً اتفاق نمی‌افتد. وقتی تخمک آزاد نشود یا زمان آن نامنظم باشد، احتمال لقاح و بارداری پایین می‌آید.

اما این به معنی ناباروری قطعی نیست. خیلی از افراد مبتلا به PCOS با کنترل هورمون‌ها، تغییر سبک زندگی یا استفاده از داروهای تحریک تخمک‌گذاری می‌توانند باردار شوند. در ادامه صحبت های خانم دکتر را در این باره مشاهده می‌کنید.

علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک چیست؟

از جمله شایع ترین علائم تنبلی تخمدان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قاعدگی نامظم : قاعدگی غیر طبیعی شامل از دست دادن دوره‌های قاعدگی یا نداشتن قاعدگی است. PCOS همچنین ممکن است شامل خونریزی شدید در طول قاعدگی شود.
• رشد غیر طبیعی مو: موهای زائد صورت و رشد مو در بازوها، سینه و شکم می‌توانند از علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک باشند.
• آکنه: سندرم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند باعث آکنه، بخصوص در پشت، قفسه سینه و صورت شود. این آکنه‌ها ممکن است پس از سال‌های نوجوانی نیز ادامه داشته باشند و درمان آن‌ها دشوار باشد.
• چاقی: حدود 80 درصد از زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دارای اضافه وزن یا چاقی هستند و در کاهش وزن مشکل دارند.
• تیره شدن پوست: لکه‌های تیره پوست بخصوص در چین‌های گردن، زیر بغل، کشاله ران و زیر سینه‌ها از علائم PCOS هستند. این تیر‌گی به‌عنوان آکانتوزنیگریکاس نیز شناخته می‌شود.
• کیست: بسیاری از زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دارای کیسه‌های کوچکی در تخمدان‌های خود هستند.
• اسکین تگ (منگوله پوستی): منگوله‌های پوستی یا اسکین تگ، زائده‌های کوچک پوستی اضافی هستند. اغلب آن‌ها در زیر بغل یا گردن در زنان مبتلا به PCOS یافت می‌شوند.
• نازک شدن موها: افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک ممکن است قسمت‌هایی از موهای سر خود را از دست بدهند یا شروع به ریزش موی شدید کنند.
• ناباروری: PCOS یکی از شایع‌ترین علت‌های ناباروری در زنان است. کاهش تعداد دفعات یا عدم تخمگ گذاری می‌تواند منجر به ناتوانی در باردار شدن شود.

آیا ممکن است بدون داشتن علائم، به تنبلی تخمدان مبتلا باشیم؟

بله! ممکن است شما سندرم تخمدان پلی کیستیک داشته باشید و هیچ علائمی نداشته باشید. بسیاری از افراد تا زمانی که برای باردار شدن مشکلی نداشته باشند یا به دلایل ناشناخته اضافه وزن پیدا کنند، حتی متوجه این عارضه نمی‌شوند. همچنین ممکن است PCOS خفیف داشته باشید که  در این صورت علائم به اندازه کافی شدید نیستند که شما متوجه آن شوید. در مورد درمان ناباروری به روش IUI این مقاله را بخوانید.

تنبلی تخمدان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص تنبلی تخمدان (PCOS) توسط متخصص زنان و زایمان انجام می‌شود. پزشک برای بررسی دقیق‌تر ممکن است از ترکیبی از معاینه بالینی، آزمایش خون و سونوگرافی استفاده کند، چون هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص قطعی این بیماری وجود ندارد.

روش‌های تشخیص تنبلی تخمدان

روش تشخیص	توضیح
بررسی علائم و شرح حال	صحبت درباره علائم و سابقه پزشکی فرد
سابقه خانوادگی	پرسش درباره وجود PCOS در خانواده
اندازه‌گیری وزن و فشار خون	بررسی وضعیت عمومی بدن
معاینه فیزیکی	بررسی موهای زائد، ریزش مو، آکنه، تغییر رنگ پوست و اسکین‌تگ‌ها
معاینه لگنی	بررسی اندام‌های تناسلی برای توده یا تغییرات
آزمایش خون	بررسی سطح هورمون‌ها و گلوکز و رد سایر بیماری‌ها
سونوگرافی لگنی	بررسی تخمدان‌ها و ضخامت دیواره رحم

انواع بررسی‌های تخصصی

نوع بررسی	توضیح
معاینه لگن	بررسی اندام‌های تناسلی برای تشخیص توده یا تغییر غیرطبیعی
آزمایش خون	اندازه‌گیری هورمون‌ها، قند خون، کلسترول و تری‌گلیسیرید
سونوگرافی	بررسی ظاهر تخمدان‌ها و ضخامت دیواره رحم (با دستگاه واژینال یا شکمی)

معیارهای تشخیص PCOS

به طور معمول، اگر حداقل دو مورد از موارد زیر وجود داشته باشد، احتمال تنبلی تخمدان زیاد است:

• قاعدگی‌های نامنظم یا قطع پریود (گاهی همراه با خونریزی شدید)
• علائم افزایش هورمون‌های مردانه مانند آکنه یا رشد موهای زائد (یا تایید آن در آزمایش خون)
• وجود کیست در یک یا هر دو تخمدان (البته در برخی افراد کیست دیده نمی‌شود)

عوارض تنبلی تخمدان چیست؟

تنبلی تخمدان (PCOS) اگر درمان یا کنترل نشود، می‌تواند در طولانی‌مدت روی سلامت عمومی بدن تاثیر بگذارد. این عوارض به دلیل به‌هم‌ریختگی هورمون‌ها و مقاومت به انسولین ایجاد می‌شوند.

•  ناباروری یا کاهش شانس بارداری
•  قاعدگی نامنظم یا قطع پریود
•  افزایش خطر دیابت نوع 2
•  فشار خون بالا
•  بیماری‌های قلبی و عروقی
•  افزایش وزن یا چاقی
•  مشکلات پوستی مثل آکنه و موهای زائد
•  اضطراب و افسردگی
•  افزایش خطر مشکلات رحم (مثل ضخیم شدن دیواره رحم)

سندرم تخمدان پلی کیستیک چگونه درمان می‌شود؟

متخصصان زنان زایمان درمان تنبلی تخمدان را بر اساس علائم، سابقه پزشکی و سایر شرایط سلامتی شما تعیین می‌کنند. درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند شامل مصرف دارو، تغییر شیوه زندگی یا ترکیبی از هردو باشد. درمان تنبلی تخمدان (PCOS) به علائم فرد، شرایط بدنی و این‌که فرد قصد بارداری داشته باشد یا نه بستگی دارد. هدف درمان تنظیم هورمون‌ها، بهبود تخمک‌گذاری و کنترل علائم است. روش‌های درمان تنبلی تخمدان در ادامه آورده شده است:

•  جراحی تخمدان (در موارد خاص و نادر)
•  قرص‌های هورمونی (برای تنظیم قاعدگی و کاهش علائم)
•  متفورمین (برای کنترل مقاومت به انسولین)
•  داروهای ضد آندروژن (برای کاهش آکنه و موهای زائد)
•  پروژسترون‌تراپی (برای تنظیم پریود)
•  کاهش وزن و رژیم غذایی سالم
•  ورزش منظم و افزایش فعالیت بدنی
•  داروهای تحریک تخمک‌گذاری (مثل کلومیفن و لتروزول) در صورت قصد بارداری
•  روش‌های کمک‌باروری مثل IVF در موارد شدید

آیا تنبلی تخمدان قابل پیشگیری است؟

هیچ راه اثبات شده‌ای برای پیشگیری از سندرم تخمدان پلی کیستیک وجود ندارد؛ اما می‌توانید گام‌های کوچکی برای کاهش علائم تنبلی تخمدان خود بردارید. برای مثال، خوردن غذاهای مغذی، ورزش منظم و مدیریت وزن می‌تواند به شما در جلوگیری از اثرات تنبلی تخمدان کمک کند.

آیا سندرم تخمدان پلی کیستیک از بین می‌رود؟

تغییرات هورمونی ناشی از یائسگی ممکن است باعث از بین رفتن تنبلی تخمدان شود؛ اما در همه موارد اینگونه نیست. گاهی اوقات عدم تعادل هورمون‌ها تا دوران یائسگی ادامه می‌یابد. به این معنی که عدم تعادل هورمون‌های شما با افزایش سن تغییر نمی‌کند. اگر علائم تنبلی تخمدان شما را آزار می‌دهد یا کیفیت زندگی شما را تحت تاثیر قرار داده است، با متخصص زنان صحبت کنید تا توصیه‌های لازم برای درمان علائم را به شما ارائه دهد.

آیا تنبلی تخمدان ما را در معرض خطرابتلا به سایر بیماری‌ها قرار می‌دهد؟

نشان داده شده است که PCOS شما را در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به چندین بیماری از جمله موارد زیر قرار می‌دهد:

• دیابت
• فشار خون
• بیماری‌های قلبی-عروقی
• هیپرپلازی آندومتر
• سرطان آندومتری
• اختلالات خواب مانند آپنه خواب
• افسردگی
• اضطراب

چطور با علائم تنبلی تخمدان کنار بیاییم؟

یکی از بهترین راه‌ها برای مقابله با سندرم تخمدان پلی کیستیک، کاهش وزن با تغذیه سالم و ورزش منظم است. حتی مقدار کمی کاهش وزن می‌تواند بر سطح هورمون‌ها تاثیر بگذارد و به تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش علائم تنبلی تخمدان کمک کند.

اگر رشد موهای زائد یا آکنه به اعتماد به نفس شما آسیب می‌رساند، درمان‌های زیبایی یا مشاوره گرفتن از یک متخصص پوست می‌تواند به شما کمک کند. درنهایت، اگر درحال تلاش برای باردار شدن هستید و به PCOS مبتلا شده‌اید، بدانید که تنها نیستید. متخصص زنان و زایمان می‌تواند به شما در باردار شدن  و مدیریت تنبلی تخمدان کمک کند.

آیا سندرم تخمدان پلی کیستیک ژنتیکی است؟

هنوز تحقیقات زیادی برای درک علل PCOS درحال انجام است. با این حال، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد تنبلی تخمدان دارای یک جزء ژنتیکی یا ارثی است.

آیا با وجود تنبلی تخمدان می‌توان باردار شد؟

بله! در صورت ابتلا به تنبلی تخمدان می‌توان باردار شد. سندرم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند باردار شدن را سخت کند و در عین حال خطر برخی از عوارض بارداری را افزایش دهد. متخصص زنان با شما همکاری خواهد کرد تا یک برنامه درمانی برای کمک به تخمک گذاری ایجاد کنید. برنامه درمانی شما می‌تواند شامل دارو یا فناوری‌های کمک بارداری مانند IVF (لقاح آزمایشگاهی) باشد. با دکتر متخصص زنان خود صحبت کنید تا مطمئن شوید که برنامه درمانی خود را درک کرده‌اید و چگونه می‌توانید شانس خود را برای بارداری سالم و موفق افزایش دهید.

چه هورمون‌هایی بر تنبلی تخمدان تاثیر می‌گذارند؟

زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک دارای عدم تعادل هورمونی هستند که چرخه قاعدگی، تخمک گذاری و احتمالا حاملگی را مختل می‌کند. این هورمون‌ها مانند یک شبکه پیچیده هستند و عملکرد دستگاه تناسلی زنان به تعادل آن‌ها وابسته است. هورمون‌هایی که در PCOS نقش دارند، عبارتند از:

• آندروژن‌ها (مانند تستوسترون و آندروستندیون)
• هورمون لوتئینه کننده (LH)
• هورمون محرک فولیکول (FSH)
• استروژن
• پروژسترون
• انسولین

تفاوت تنبلی تخمدان و آندومتریوز چیست؟

سندرم تخمدان پلی کیستیک و آندومتریوز شرایط متفاوتی هستند؛ اما هردو با کیست تخمدان و ناباروری مرتبط هستند. آندومتریوز شرایطی است که در آن پوشش داخلی رحم (آندومتر) در مکان‌های دیگری مانند تخمدان‌ها، واژن یا لوله‌های فالوپ رشد می‌کند. آندومتریوز به طور معمول باعث درد لگن یا گرفتگی شدید قاعدگی می‌شود. زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دارای قاعدگی نامنظم، تخمک گذاری غیر قابل پیش بینی و سایر عوارض جسمی ناشی از هورمون‌های مردانه اضافی هستند.

سخن پایانی

تنبلی تخمدان یکی از علل شایع ناباروری است و می‌تواند با بیماری‌های دیگر مرتبط باشد. اگر مشکوک به PCOS هستید، درمورد علائم خود با یک پزشک متخصص زنان صحبت کنید. تغییرات سبک زندگی و درمان‌های پزشکی می‌تواند به شما در مدیریت علائم، کاهش خطر ابتلا به سایر بیماری‌ها و باردار شدن کمک کند. در این مقاله از سایت دکتر باورساد کریمی به بررسی تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک پرداختیم. از اینکه تا پایان این مقاله با ما همراه بودید از شما متشکریم.

سوالات متداول